Interview in trouw.nl
12/06/2011
INTERVIEW - Yves Leterme, premier van een 'regering in lopende zaken': "Vanaf november begon ik mezelf wel vragen te stellen: wanneer zal dat hier opgelost raken? En vooral de afgelopen weken is er metaalmoeheid. Het is genoeg geweest." Een jaar na de verkiezingen op 13 juni 2010, heeft België nog altijd geen regering.
Yves Leterme zit er ontspannen bij voor een man die zijn land al meer dan een jaar leidt als demissionair premier. Net terug van een VN-aidsconferentie en gesprekken met grote beleggers in New York heeft de Vlaamse christen-democraat tijd voor een interview in zijn ambtswoning in Brussel. "Een beetje last van jetlag, maar vraagt u vooral."
Een jaar na de verkiezingen van 13 juni 2010 bent u nog altijd premier. Is dat iets om te vieren?
"Nee, absoluut niet. Die verjaardag is niet meer dan de simpele vaststelling dat dit land nog altijd geen nieuwe regering heeft." De 50-jarige West-Vlaming Leterme is ondertussen niet ontevreden over het werk van zijn 'regering in lopende zaken', zoals dat in het Vlaams heet.
"Onze balans is positief. De groei van de Belgische economie is hoger dan het Europees gemiddelde, de werkloosheid lager en het begrotingstekort blijft beperkt. De Belgische economie draait op dit moment beter dan de Nederlandse."
Dat klinkt alsof het u wel bevalt in deze positie.
"Deze regering functioneert goed, maar of het mij echt bevalt is iets anders." De regering kan zich concentreren op de economische zaken, omdat elders onderhandeld wordt over de staatshervorming. Juist de politieke problemen tussen Vlamingen en Franstaligen hebben Leterme dwars gezeten.
Bent u nu aan het bewijzen dat die staatshervorming, waar u steeds op gehamerd hebt, toch niet zo belangrijk is?
"Toch wel, fundamentele hervormingen zijn meer dan ooit nodig. Daarom moet er op zo kort mogelijke termijn een regering met volledige bevoegdheid komen, dat zeg ik al sinds september. In de Verenigde Staten kreeg ik eergisteren ook zeer uitdrukkelijke vragen over de politieke toestand, ze wilden weten waar het hier over gaat en of we er wel uit zullen komen."
Maakt u zich zorgen over het Belgische imago in het buitenland, en over de ratings van de kredietbeoordelaars?
"Ik maak me dagelijks zorgen, onder meer daarover. Maar het helpt echt dat we sterk uit de crisis komen. Dit land heeft enorme mogelijkheden, maar ik maak me wel zorgen. Uiteraard."
U regeert in lopende zaken, maar België deed wel als een van de eerste landen actief mee aan de Navo-acties tegen Libië, met bombardementen en al. Hoe is dat mogelijk?
"Van buitenaf gezien lijkt dat misschien merkwaardig: een regering in lopende zaken die ten oorlog trekt en ook een nieuwe begroting opstelt. Zo lijkt het wel of er helemaal geen probleem is. Maar die beslissingen kunnen alleen genomen worden in dialoog met het parlement. Wat dat betreft is er een overeenkomst met Nederland: op cruciale punten moeten we in de Kamer steun zien te vinden. Met dit verschil: wij hebben daar nog altijd een meerderheid."
U bent de afgelopen vier jaar tot vijf maal toe bij de koning langs geweest om uw ontslag in te dienen. Hij is mislukt, werd er gezegd. Nu krijgt u waardering, hoe ervaart u dat?
"Van 2003 tot 2007 ben ik van de ene triomf naar de andere gegaan, maar toen blokkeerde het plotseling. Het lukte niet meer, de Franstaligen wilden niets weten van de staatshervorming die voorlag. Ze hebben toen hun woord gebroken."
"Na de verkiezingen een jaar geleden had ik een gevoel van ontgoocheling. Ik had het er moeilijk mee gehad als er binnen enkele weken een nieuwe regering geweest was."
Hoezo?
"Dan zou het beeld versterkt zijn dat het aan mij lag. Het feit dat het wat langer duurt, ontkracht dat beeld."
"Vanaf november begon ik mezelf wel vragen te stellen: wanneer zal dat hier opgelost raken? En vooral de afgelopen weken is er in de regering van lopende zaken metaalmoeheid. Het is genoeg geweest. Wij besturen het land terwijl anderen achterover liggen, dit is niet de normale gang van zaken. Verkiezingen winnen is aangenaam, maar het geeft ook verantwoordelijkheid en die moet wel opgenomen worden. Dat gebeurt nog niet."
U haalde in 2007 bijna 800.000 stemmen, even veel als de Vlaams-nationalist Bart De Wever vorig jaar met zijn partij N-VA. Is hij er met uw kiezers vandoor gegaan, zonder dat hij daar nu iets mee doet?
"Hij had iets minder stemmen dan ik. Ik ga geen uitspraken doen over de tactiek van Bart De Wever, maar ik weet één ding en dat is dat dit land een hervorming nodig heeft: een duidelijke afbakening van bevoegdheden, meer eigen financiële verantwoordelijkheid voor de regio's en een oplossing voor het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde.
"Dat is de essentie, maar daar omheen heb je natuurlijk tactische opstellingen en die zijn minder op hun plaats op dit moment. Als de verkiezingen voorbij zijn moet je de meningsverschillen vergeten en proberen akkoorden te sluiten. Dat wordt verwaarloosd, men onderhandelt met één oog op de voorstellen en één oog op de opiniepeilingen."
Wordt er nog wel echt onderhandeld?
"Bij tijd en wijle wel. Elio Di Rupo (Franstalig socialist, red.) is nu formateur, dat is een nieuw gegeven. Er is echt iemand aangeduid om een regering te vormen. Ik hoop dat het lukt."
Is het soms ook frustrerend dat u nu in blessuretijd het land moet besturen?
"De bladzijde van frustratie en rancune heb ik omgedraaid. Ik probeer nu van 's morgens tot 's avonds hard mijn best te doen voor de mensen. Voor de rest lees ik boeken en probeer ik verder te leven. Ik heb niet meer de ambitie om iedere frustratie en rancune uit te werken."
U hebt de afgelopen jaren een opmerkelijk parcours afgelegd, met hoge pieken en diepe dalen, u bent in 2007 zelfs ernstig ziek geworden door te hard te werken.
"Ja, dat verblijf in Leuven, in Gasthuisberg (een ziekenhuis, red.) heeft me gelouterd."
Leterme leerde de politieke spelletjes te relativeren en zijn eigen rol te beoordelen, zegt hij. "Ik mag iedereen recht in de ogen kijken, ik heb mijn verantwoordelijkheid nooit ontvlucht. Ik heb altijd mijn nek uitgestoken in het belang van mijn land en mijn partij, al is niet alles gelukt."
U krijgt ook kritiek. Bart De Wever zei onlangs dat de regering in lopende zaken te veel beslissingen neemt.
"Op de dag dat hij een akkoord heeft, geef ik hem de badge van de zestien (het kantoor van de premier, zoals het Torentje in Den Haag, red.). Dan mag hij het land besturen. De mensen hebben hem die kans gegeven, als ik hem was zou ik me daarop concentreren. Ik hoop dat het ooit resultaat oplevert."
Ooit?
"Zo snel mogelijk."
Bestaat België over twintig jaar nog?
"Als het van mij afhangt, ja. En ik denk dat het ook wel zo zal zijn. Maar het zal een ander België zijn, met gemeenschappen en gewesten die meer bevoegdheden hebben en die ook verantwoordelijkheid moeten opnemen. Ze kunnen niet meer aan het Belgische infuus blijven liggen, ze moeten financieel verantwoordelijk zijn."
En speelt u in dat nieuwe België nog een politieke rol?
"Op zijn minst als stemgerechtigde burger." (Hij lacht).
Dit weekend ga ik proberen wat uit te blazen. Straks zie ik wel wat het project van de nieuwe regering is, wie erin gaat deelnemen. Een plaats in die regering sluit ik niet uit."
Waarom zou u nog willen, na al die problemen van de afgelopen jaren?
"Ik ben politiek actief geworden toen ik negentien, twintig jaar was. Toen was ons land ook politiek geblokkeerd en bovendien was er een begrotingstekort van meer dan 10 procent.
"Als we nu nog met een grote staatsschuld zitten, dan ligt dat aan die periode. Dat wil ik niet nog een keer laten gebeuren. Ik wil niet herinnerrd worden als de man die alles heeft laten ontsporen. Dat is mij veel waard."
'Europa is het waard om voor te knokken'
'Gevaarlijk', noemt Yves Leterme de opkomende euroscepsis in Nederland, Duitsland en andere landen. "Ja, ik maak me daar zorgen over. Natuurlijk moet een politicus die naar Europa gaat financieel de balans opmaken, maar je moet niet alles tot de laatste eurocent willen narekenen. Dat is geen oplossing." Ook niet voor de Griekse crisis, vindt hij.
"De oplossing van de problemen in Griekenland kost ons allemaal geld en dat komt ook omdat we zelf niet goed hebben opgelet. Maar die oplossing gaat ons ook enorm veel opleveren. Zo blijft de euro een sterke munt, die bijdraagt aan onze welvaart."
Leterme weet dat buiten België heel anders gedacht wordt over de solidariteit in Europa. "Dat populisme beangstigt me wel. Veel mensen vergeten dat Europa een project is van na de Tweede Wereldoorlog, dat we nu al bijna zeventig jaar geen oorlog meer hebben dankzij de Europese integratie."
Over de Nederlandse situatie wil hij niet te veel zeggen. "Je ziet in een aantal landen, ook bij de Ware Finnen of Marine Le Pen in Frankrijk, dat Europa heel gevoelig ligt bij een deel van de publieke opinie. Maar Europa is een positieve realiteit, dat wordt door die mensen onderschat. Europa is het waard om voor te knokken."
