Minister van Buitenlandse Zaken Yves Leterme (CD&V) geeft zijn eerste interview na de tocht door de woestijn

Interviews

21/09/2009

Zes maanden lang is hij door de woestijn van de Senaat getrokken, maar deze zomer trad Yves Leterme (CD&V) terug op het voorplan. Vast van plan niet te veel terug te kijken op de helse periode die zijn premierschap was. Hij zegt het zeker tien keer tijdens het interview: 'Ik heb de bladzijde omgedraaid. Echt waar.'

Bron: Het Nieuwsblad

Liesbeth Van Impe

Yves Leterme ziet er meer ontspannen uit dan de voorbije jaren het geval is geweest. In zijn nieuwe kantoor, vijfhoog in de Karmelietenstraat - 'al die veiligheidsbadges, om zot van te worden' - overschouwt hij Brussel en de wereld. De man van 800.000 stemmen en de langste regeringscrisis ooit begint aan een nieuw politiek leven. En daar hoort ook een zekere bedachtzaamheid bij. Leterme wil niet schoonmoederen en houdt het interview dus ver van alle onderwerpen die hem meer als de ex-premier dan als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken doen klinken. Maar over het voetbal mag het altijd gaan. Zelfs als zijn Standard de avond tevoren verloren heeft in de Champions League.

Ontgoocheld?

Yves Leterme: 'Ik vond het een mooie avond. We moeten gewoon erkennen dat de andere ploeg beter was, meer balbezit, meer schoten op doel. Maar we hebben met de spirit gespeeld die we van Standard verwachten. Chapeau dus. Ook Witsel heeft zijn streng getrokken. Bij 2-1 had hij het doelpunt kunnen vermijden door een overtreding te begaan, maar hij heeft zich fair en correct gedragen. Al is hij natuurlijk niet in topvorm.'

U heeft het als een van de weinigen voor hem opgenomen na zijn doodschop. Waarom?

'Maar ik heb ook mijn medeleven uitgedrukt met Wasilewski. En aan Witsel heb ik mijn gedacht gezegd. Wat hij gedaan heeft, was fout. Maar ik ben er wel van overtuigd dat hij niet de intentie had om zoveel schade aan te richten. Daarom heb ik hem ook courage gewenst. Ik vind niet dat hij voor de rest van zijn leven veroordeeld moet worden. Je weet dat hij door een mediastorm moet. Ik kan me daar iets bij voorstellen (lacht).'

U herkent zijn situatie?

'Bon, ik heb wel niemands been gebroken. Maar men zegt wel dat ik fouten gemaakt heb. Intussen stel ik vast dat mijn analyse er toch niet zo ver naast zat. Er moet een staatshervorming komen, je kan de begroting niet saneren zonder de regio's meer verantwoordelijkheid te geven, B-H-V moet nog altijd opgelost worden. Iedereen is het daar intussen mee eens. En wat de scheiding der machten in de Fortiszaak betreft, ik heb als eerste alle kaarten op tafel gelegd. Het parlement heeft daar overdreven op gereageerd en dat zal meer en meer blijken.'

U hebt geen fouten gemaakt?

'Iedereen maakt fouten, ik ook. Vanmorgen bijvoorbeeld heb ik nog een verkeerd hemd aangetrokken.' (lacht)

Twee maanden geleden werd u opgevist als minister van Buitenlandse Zaken. Bevalt het u?

'Ik ben waarschijnlijk degene die daar het meest van kent. Ik heb voor Europa gewerkt, ik was er de eerste in een examen waar 4.000 mensen aan meededen. Dat klinkt nu misschien wat pretentieus, maar het belangrijkste is dat dit mij echt wel interesseert. Qua basiskennis moet het wel lukken, ik heb ook een nuttige taalbagage. En ik begin het graag te doen.'

Maar het was niet uw eerste keuze.

'Als ik kijk wat er maatschappelijk staat te gebeuren, dan had ik bijzonder graag Financiën gedaan.'

Omdat dat departement beter beheerd kan worden dan Didier Reynders (MR) nu doet?

'Dat zeg ik niet. Maar als men mij vraagt wat ik het liefst had gedaan, dan geef ik toe dat Financiën mij boeide.'

Bevalt het reizen u eigenlijk? Het kan op de gezondheid wegen.

'Ik heb er tot nu geen last van. Maar ik zit hier ook nog niet zo lang. Als senator heb ik meer reizen gemaakt dan voorlopig als minister. Het enige waar ik het moeilijk mee heb, is de stroom aan nota's die hier passeert. Het lezen ervan moet ik nog beter leren inpassen in mijn agenda.'

Uw voorganger Karel De Gucht (Open VLD) stond bekend om zijn confronterende stijl, ook in het buitenland. Gaat u op hetzelfde elan door?

'Iedere vogel zingt zoals hij gebekt is. Er zal zeker een stijlverschil zijn, maar inhoudelijk is er niets veranderd. De mensenrechten, goed bestuur en de strijd tegen mensonterend geweld blijven centraal staan. Maar ik zit hier ook om aan diplomatie te doen.'

Toeval dat de relaties met Congo net nu hersteld worden?

'We hebben daar een jaar hard aan gewerkt, maar in december waren we al bijna rond. Ik was toen nog premier en ik heb de Congolezen toen ook duidelijk gemaakt dat Karel de minister van Buitenlandse Zaken van het hele land was. Anderzijds vind ik wel dat onze doelstellingen in Congo veronderstellen dat er normale diplomatieke contacten tussen de beide regeringen zijn en dat die als gelijken met elkaar omgaan.'

U gaat Kabila de les niet lezen, zoals De Gucht wel eens deed?

'(kort) We moeten elkaar op een normale manier aanspreken en op een normale manier met elkaar omgaan.'

Uw relaties met de Nederlandse minister-president Balkenende waren altijd goed. Is dat nog altijd zo nu hij de uitdieping van de Westerschelde blijft uitstellen?

'Ik heb het verdrag daarover nog zelf afgesloten na vele jaren onderhandelen. Nederland leeft de afspraken nu niet na. Ik merk bij mijn bezoeken aan Nederland trouwens dat men er daar ook niet over te spreken is dat Nederland de reputatie krijgt dat het zijn verdragen niet respecteert. We zijn buren door geografie, we zijn vrienden geworden door een goede samenwerking, maar we zullen enkel vrienden blijven door afspraken na te leven. Dat geldt ook voor de minister-president van Nederland. We laten dat trouwens intussen ook blijken in dossiers die voor hen belangrijk zijn.'

Intussen mag José Manuel Barroso nog eens vijf jaar de Europese Commissie voorzitten. Hij kreeg nochtans veel kritiek.

'Ik sta voluit achter Barroso. Hij is geen extreme figuur die met flamboyante ideeën rondloopt, maar als je 27 lidstaten wil bijeenhouden en namens de EU een beleid wil uitzetten, heb je zo'n figuur nodig.'

'Ik weet niet of het slim was om de strijd rond Barroso zo op de spits te drijven. De Commissie en het parlement zijn het hart van Europa. Dat ze elkaar zo op de proef gesteld hebben, had zijn redenen, maar het is misschien niet de beste manier om de instellingen te versterken. Het is wel een voorbeeld van democratie, al moeten we er meteen bij zeggen dat de strijd achter de schermen ook over de postjes ging. Kijk maar naar de liberale fractie (waar Guy Verhofstadt voorzitter van is, nvdr.). Die heeft luidkeels tegen Barroso geprotesteerd, maar als puntje bij paaltje kwam, stemmen ze wel voor.'

Deelde u dan helemaal niet de kritiek van onder meer Verhofstadt en zelfs Jean-Luc Dehaene dat Barroso niet krachtdadig genoeg was?

'Ik vond wel dat de Commissie tijdens de hele bankencrisis en de economische crisis die erop volgde, actiever had kunnen zijn. Recent nog heb ik er een punt van gemaakt dat de EU niet over de crisis kan spreken zonder het ook over de werkgelegenheid te hebben. Nu is men daar vaak nog zeer terughoudend op dat vlak.'

U kan meteen een concreet dossier met jobs op tafel leggen. Valt er nog iets te redden voor Opel Antwerpen?

'Ik ben niet bereid de auto-assemblage in dit land dood te verklaren. Het is belangrijk niet alleen jobs, maar ook de fabriek te redden. Door de crisis stellen mensen grote aankopen uit, maar als de economie heropleeft, zal er ook snel een opstoot in de autoverkoop volgen. We moeten Opel Antwerpen dus door de crisis sleuren.'

'Maar ik wil in dit dossier ook de mensen weer centraal stellen. De overnemer blinkt niet bepaald uit in transparante communicatie, de mensen worden daar terecht tureluurs van. Ook in Duitsland is het allemaal nog niet zo duidelijk, er wordt nu vooral veel gezegd omdat de verkiezingen eraan komen.'

Gelooft u dat enkel economische parameters in de uiteindelijke beslissing zullen meespelen?

'Duitsland ontkent in elk geval dat er andere criteria meespelen. Voor België is het belangrijk dat we met economische argumenten de fabriek in Antwerpen blijven verdedigen. Niet alles is al beslist. Magna begint nu zelf over mogelijke alternatieven. En de overname moet nog altijd gefinaliseerd worden. Ik sluit zelfs niet uit dat de deal met Magna uiteindelijk niet doorgaat en GM alsnog een andere optie kiest.'

Ook de boeren die u na aan het hart liggen, vragen hulp aan Europa. Wat denkt u als u de beelden van de weggegoten melk ziet?

'Twee dingen. Het is jammer om voedsel te verspillen dat hongerige kinderen in Afrika zou kunnen voeden, al is dat misschien wat te sloganesk gesteld. Maar ik weet ook dat die boeren dat niet graag doen.'

'Er is iets grondig fout met de prijszetting van landbouwproducten. In de prijs van de melk in de winkel bijvoorbeeld is het aandeel voor de distributiesector buiten verhouding veel groter dan het aandeel dat de producenten krijgen. Maar mensen besteden ook te weinig aandacht aan hun voedsel, het aandeel ervan in het gezinsbudget is de voorbije jaren alleen maar gedaald. Ze hebben soms meer aandacht voor wat ze in hun motor gieten dan voor wat ze in hun mond stoppen. We zouden bereid moeten zijn een eerlijke prijs te betalen voor kwaliteitsvol voedsel.'

Volgend jaar is België voorzitter van de EU. Hoe belangrijk is dat?

'Heel belangrijk, al mogen we geen verwachtingen creëren die we niet kunnen inlossen. Als het Verdrag van Lissabon in werking treedt, wordt onze rol als voorzitter om te beginnen al kleiner. En je bent nooit helemaal meester over de agenda: er zijn dossiers die je overneemt, er zijn dossiers die zich op de agenda wringen. Je moet dan vooral flexibel zijn.'

'Maar dat neemt niet weg dat het voorzitterschap belangrijk is voor ons land, zeker voor het internationale prestige. Zo zullen we in oktober volgend jaar de achtste Asemtop ontvangen, waar 70 tot 75 procent van de wereldbevolking vertegenwoordigd is. Dat is big. Het is de beste kans van de komende vijftien jaar om ons in Azië te presenteren. Dat moeten we aangrijpen om ons land op de kaart te zetten.'

Intussen wordt er al gediscussieerd of het te verantwoorden zou zijn om de regering in een crisis te storten door de Vlamingen eenzijdig de splitsing van B-H-V te laten goedkeuren.

'Het zal moeten blijken of een compromis op voorhand mogelijk is. Op een bepaald moment zullen we aan beide zijden van de taalgrens de moed moeten hebben om, even kop in kas, een ordentelijke oplossing te vinden.'

En als het niet lukt, is een crisis op zo'n belangrijk moment dan te verantwoorden?

'Ik denk vooral dat we een goed werkende regering nodig hebben. Verder heb ik daar geen commentaar over.'

Stemmen of niet stemmen?

(neemt de lijst met afgesproken onderwerpen) 'Guantanamo, Opel, Europa... Zouden we het daar niet over hebben?'(lacht)

U hebt na uw ontslag zes maanden in de Senaat gezeten. Was dat even op adem komen of toch vooral het zwarte gat?

'Ik wil daar niet veel meer over spreken, maar het is evident dat januari en februari niet de makkelijkste maanden zijn geweest. Politiek is niet zo maar een job voor mij, het is een engagement. Je wil dingen doen voor de mensen, dat zit in elke vezel van mijn lichaam. Wat mij vervolgens overkomen is, was niet evident. (stilte) Maar die bladzijde is nu omgedraaid.'

Ziet u uw nieuwe functie als eerherstel?

(denkt na) 'Ik ben er van in het begin van overtuigd geweest dat ik recht in mijn schoenen stond. Ik heb de scheiding der machten niet geschonden, dat staat nu heel duidelijk vast. Als het over eerherstel gaat, is het voor mij en het hele land belangrijk dat de gehele waarheid boven komt. Er is op dat vlak nog veel werk aan de winkel. We zijn begonnen met een steekvlam: het parlement reageerde zonder veel inzicht en ik heb dat onderschat. Het is maar stap voor stap dat men de juiste conclusies trekt.'

Het onderzoek in Gent zit nog altijd op het spoor van ongeoorloofde lekken naar de regering, onder meer via advocaat Christian Van Buggenhout.

'Ik heb in die dagen niets geweten, er is nooit naar mij gelekt. En ik hoop dat de hele waarheid aan het licht komt. Daarmee wil ik niets suggereren. Ik hoop alleen voor de instellingen in dit land dat er klaarheid komt.'

U weigerde wel Ghislain Londers (voorzitter van het Hof van Cassatie en auteur van de brieven die Leterme zijn premierschap kostten, nvdr.) de hand te schudden.

'Dat klopt. En daar heb ik niets aan toe te voegen.'

Het is een jaar geleden dat het kartel barstte en de banken begonnen te wankelen. Hoe kijkt u daar nu op terug?

'Ik kijk daar eigenlijk niet zoveel op terug. Dat heeft in een mensenleven weinig zin. Wat gebeurd is, is gebeurd en ik probeer er lessen uit te trekken. Ik beschouw mijn nieuwe job als een eer en ik doe mijn best. Ik moet vooruit, memoires zijn aan mij niet besteed. De voorstellen lagen er om grote boeken te schrijven over wat mij overkomen is, maar dat is niets voor mij.'

Bent u veranderd als politicus?

'Ik doe vooral een totaal andere job. Er is minder druk. Ik draag niet langer de verantwoordelijkheid voor een verkiezingsprogramma, voor de economische crisis, voor een bankensysteem dat op imploderen stond. Dat is een wezenlijk verschil.'

Voelde u zich ook gesteund in die periode?

'Ja, maar ik loop daar niet mee te koop. Er waren reacties van gewone en minder gewone mensen. Dan weet je weer wie... (onderbreekt zichzelf). Nee, de bladzijde is echt omgedraaid.'

De Wetstraat 16 komt ooit wel nog eens vrij. Kriebelt het niet?

'Ik ben daar niet mee bezig. Trouwens, a week is a long time in politics. (lacht) Ik kan er van meespreken.'

Bron: Het Nieuwsblad

Liesbeth Van Impe