'Ik ben dikwijls verkeerd begrepen, of men suggereert dingen die er niet zijn. Ik heb pas afgelopen zaterdag, zittend in het gras tussen mijn geiten, zelf het bilan opgemaakt. Ik zette de plusjes en minnetjes van de verschillende scenario's op een blad en trok mijn conclusies. Ik was zogezegd met geen stokken uit de Zestien te verjagen. Wat ik nu doe, bewijst toch het tegendeel?', zegt Yves Leterme een dag na de aankondiging dat niet hij maar Marianne Thyssen de kopvrouw wordt van CD&V.

'Op 15 juli 2008 zei Herman Van Rompuy (toen Leterme zijn ontslag aanbood na het mislukken van het communautair overleg, red.): “Je mag er niet mee stoppen, Yves. Dit land moet worden bestuurd., Hij had gelijk. Hij kon niet voorspellen wat er zou gebeuren met onze banken, maar hij had gelijk.'

'Er is de afgelopen jaren natuurlijk van alles gebeurd: de bankencrisis, het voorrecht dat we plots de eerste Europese president mochten leveren, een nooit geziene ontsporing in de werking van Justitie (Fortisgate, red.). Maar als ik de oorzaak zou geweest zijn van al dat ongeluk, dan zal vanaf juni 2010 het land een fantastisch rustige tijd tegemoet gaan. Ik wens de burgers dat van harte toe (lacht hardop).'

U hoopt de fakkel over drie maanden door te geven?

'Drie maand, of minder of meer. Op het moment dat iemand de Zestien binnenstapt, wil ik mijn job hier goed hebben afgemaakt. Ik weet dat mijn dagen hier geteld zijn. Het was een voorrecht om dit te mogen doen. De mensen kennen mij steeds beter. Ze zijn steeds meer voor of steeds meer tegen mij. Het verrassingseffect is weg.'

Dat buitenaardse aantal van 800.000 stemmen komt daarom nooit meer terug?

'In 2007 kregen we een verkiezing over wie de volgende eerste minister moest worden: Guy Verhofstadt of Yves Leterme. Johan Vande Lanotte deed mee als derde, dat was sympathiek. Het was een verkiezing tussen de leider van een Vlaamse regering die goed werkte, en de leider van een federale regering waar niets meer lukte. De vraag was: aan wie vertrouwen wij ons land toe. Nu is de vraag: welk land willen wij? Kies je voor partijen die foert zeggen en aan de kant gaan staan tijdens de onderhandelingen omdat ze het geduld niet meer kunnen opbrengen of kies je voor partijen die dossiers willen oplossen. Dat laatste is de moeilijkste weg, maar CD&V wil op die manier hervormen.'

Hoe hebben de jaren op de Zestien u veranderd?

'In het hoofdstuk van CD&V van de afgelopen zes tot zeven jaar speelde ik een hoofdrol. De laatste bladzijde van dat hoofdstuk is nu omgedraaid, er volgt nu een wit blad. Ik ben blij dat mijn beslissing dat wit blad mogelijk maakt. Er is nu een cesuur, Marianne Thyssen kan een volgend hoofdstuk schrijven. Ik ben heel tevreden als ik daarin nog een rol kan spelen. Het zal niet de hoofdrol zijn.'

'Ik ben gelouterd. Ik heb de laatste drie jaar veel meegemaakt. Ik ben nu 49 jaar, ik ben vol goede wil en in een goede fysieke conditie om nog mee beleidsverantwoordelijkheid te dragen. Maar dat hangt allemaal van de kiezer af. Als die het signaal geeft dat hij dat niet meer ziet zitten, zal ik gedwee mijn conclusies trekken.'

Neemt een mens verantwoordelijkheid door een stap opzij te zetten?

'Zeker. Ik neem mijn verantwoordelijkheid door België ongeschonden doorheen de komende woelige maanden te leiden, door een verkiezingscampagne in West-Vlaanderen te voeren en met een goede voorbereiding op het voorzitterschap van de EU. Ondanks al mijn inspanningen heb ik geen communautaire resultaten kunnen boeken. Daarvoor zet ik een stap opzij. Alleen CD&V was uiteindelijk nog bereid om te onderhandelen met de Franstaligen. De christendemocraten hebben met de inzet van mezelf, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Jean-Luc Dehaene alles geprobeerd. Van die vier ben ik de enige die zich opnieuw aan de kiezer aanbiedt.'

'Ik had ook het belang van de partij voor ogen. Ik heb de afgelopen 25 jaar naar het beeld van veel collega's en militanten veel inspanningen gedaan voor CD&V. Ik wou ook nu de best mogelijke oplossing naar voor schuiven. Marianne Thyssen als kopvrouw en ik als lijsttrekker in West-Vlaanderen was de beste oplossing. Ik heb ook nog met Steven (Vanackere, red.) gesproken de Senaatslijst. Met deze rol kon ik best leven.'

'CD&V heeft steeds het best gescoord wanneer de kopman de partij en de boodschap echt verpersoonlijkt. Met deze man wordt het anders, van Leo Tindemans; Geen ommekeer, dat plakte echt op de figuur van Wilfried Martens. De tocht is moeilijk, de gids ervaren, dat wàs gewoon Jean-Luc Dehaene. Net zoals ik in 2007 de verpersoonlijking was van Goed bestuur. '

Welke boodschap plakt het best op Mariannne Thyssen?

'De wil om te hervormen en door ondernemen en werken onze welvaart te waarborgen. Hervormen, dat is nog iets anders dan de revolutie prediken.'

Thyssen heeft er nooit om gevraagd om premier te worden. Is dat een ideale situatie?

'Ze heeft er inderdaad nooit om gevraagd, maar ze heeft niet “neen, gezegd. Ze heeft de opdracht aanvaard. Toen ik mensen als bijvoorbeeld Ivo Belet, Kris Peeters, Peter Leyman - iemand met wie het uiteindelijk niet is gelukt - of Pol Van den Driessche vroeg om in de partij een rol op te nemen, dachten die op zo'n moment ook niet aan zo'n carrièrestap. Alle etappes in haar loopbaan heeft Marianne goed gedaan. Ze straalt vertrouwen uit.'

Wilde u een vadermoord vermijden?

'Als de ploeg slecht speelt, kijkt men niet naar de keeper of een reservespeler om te vervangen. Het is logisch dat men naar de kopman kijkt. Dit element speelde mee toen ik de scenario's tegenover elkaar afwoog. Ik hoefde daarvoor geen krantentitels of insinuaties te lezen. Je voelde dat men een schadelijke sfeer rond de partij wilde creëren. Jullie kunnen veel van mij zeggen, maar niet dat ik geen neus heb voor dat soort sfeerschepping. Ik heb me ook verontschuldigd bij de fracties en het politiek bestuur omdat ik hierover enkel een aantal voor mij zeer beangrijke mensen heb geraadpleegd. Voor belangrijke beslissingen consulteer ik gewoonlijk mensen als Jo Vandeurzen of Stefaan De Clerck. Nu had ik die tijd niet.'

We kunnen uw zet ook machiavellistisch begrijpen. Als CD&V het slecht doet, deelt Thyssen in de klappen.

'Ik vlucht niet. Als CD&V het slecht doet, zal dat deels ook mijn fout zijn. In ons politiek bestel is de kamer belangrijker dan de Senaat. Is opkomen in een kieskring waar ik de concurrentie moet aangaan met Johan Vande Lanotte, Jean-Marie De Decker en Vincent Van Quickenborne, kiezen voor de makkelijkste weg? Nu is het tenminste heel duidelijk dat Marianne Thyssen de enige echte numero uno is. Of men in onze partij nu eerste minister, president, minister-president of iets anders is, het moet voor iedereen duidelijk zijn dat er slechts één leider is.'

Zij is kandidaat-premier?

'Zij moet die vraag beantwoorden. Zij komt er in elk geval het eerst voor in aanmerking. Ik vind wel dat we bescheiden moeten zijn. Wanneer Marianne bescheidenheid hanteert, is die nooit misplaatst. Deze keer gaat het trouwens niet om kanseliersverkiezingen.'

Wat is de inzet van de verkiezingen die eigenlijk niemand wil?

'Ik hoop in elk geval dat ze ook over andere dingen gaan dan Brussel-Halle-Vilvoorde. Maar ze zullen zeker gaan over de visie op de verdere evolutie van België. Daarbij is het voor de kiezer belangrijk een onderscheid te maken tussen partijen die het land laten blokkeren en de partijen die willen hervormen om onze welvaart te verzekeren. Tachtig procent van onze welvaart hangt nog altijd af van het federale beleid: sociale zekerheid, justitie, defensie, bestrijding van de fraude, enzovoort. De christendemocratie mag zeker niet herleid worden tot het communautaire verhaal.'

CD&V kan moeilijk naar de kiezer trekken met de boodschap van continuïteit.

'Toch is er heel wat gerealiseerd, ook al wordt daar weinig over geschreven. Op de reddingsoperaties voor de banken mogen we trots zijn. Het relancebeleid heeft ons geholpen om de economische crisis beter de doorstaan dan de meeste andere Europese landen. We hebben een interprofessioneel akkoord gesloten. We boeken eindelijk goede resultaten in de strijd tegen de fiscale en sociale fraude. We hebben ons leger hervormd. De hervorming van Justitie staat in de steigers, we hebben beslist over de afschaffing van de snel-Belgwet en hebben een akkoord gesloten in het moeilijke dossier van het nachtlawaai. Maar het klopt dat we ons communautaire programma niet konden realiseren.'

Had u drie jaar geleden niet kunnen bevroeden dat de communautaire confrontatie zo ongenadig zou zijn?

'Het is gaandeweg moeilijker geworden. Jean-Luc Dehaene heeft dat treffend verwoord. Het samenleven in België is gebaseerd op een stilzwijgend akkoord dat de grootste gemeenschap haar wil niet opdringt aan de minderheid, op voorwaarde dat de minderheid bereid is om hervormingen door te voeren. Een deel van de Franstalige partijen worstelde al voor de verkiezingen van 2007 met een enorme pleinvrees. “Nous sommes demandeurs de rien,, klonk het bij iedereen. “Non., Door te zeggen dat men vragende partij is voor niets, vraagt men in feite alles. Vlaanderen kan zich geen status-quo permitteren.'

'Toegegeven, we zaten erg moeilijk. We kwamen uit een periode waarin de Lambermontakkoorden waren gesloten (de staatshervorming die Verhofstadt doorvoerde, red.), een operatie maxi-geld voor minibevoegdheden. Dat heeft geleid tot een soort opgekropte woede in Vlaanderen. Politiek heeft zich dat vertaald in de toename van kiezers en mandatarissen die niet meer geïnteresseerd zijn in België. Bovendien zijn een aantal partijen, wanneer het spannend wordt, zelfs niet meer bereid om nog te praten met de Franstaligen.'

Geloofde u werkelijk dat een akkoord over Brussel-Halle-Vilvoorde nu binnen handbereik lag?

'Ik heb elementen die me dat laten geloven. De oplossing op tafel bevatte voor de Vlamingen niet de schadelijke elementen uit het voorstel uit 2005 (van Guy Verhofstadt, red.). Toch waren er voldoende bouwstenen om een akkoord te bereiken tussen Vlamingen en Franstaligen.'

'Voor een deel was het een probleem van timing. De eerste week van de paasvakantie was Alexander De Croo in Tenerife. Uitgerekend hij spreekt vervolgens over deadlines. Maar goed, dat is geen verwijt, dat is een vaststelling. Hij legde mee de agenda's vast om voort te onderhandelen. Ik zat net in mijn pyjama toen ik op mijn Blackberry een uur later het bericht kreeg waarin De Croo van een vertrouwensbreuk sprak. Heel vreemd allemaal.'

Het lijkt ongelofelijk.

'Toch vertel ik u de waarheid: het was de inschatting rond de tafel dat een akkoord er deze keer in zat. Elio Di Rupo heeft in heel dat dossier de afgelopen maanden langs Franstalige kant het meeste evenwicht en rationaliteit getoond.'

Hij wordt de volgende premier?

'Dat weet ik niet. (zwijgt)'

Gebeurt een volgende staatshervorming het best zonder de liberale familie?

'Er moeten vooral partijen rond de tafel zitten die de wil hebben om een akkoord te maken en die over een voldoende aantal zetels in de Kamer kunnen beschikken. De setting zal nu wel anders zijn. Het is onvermijdelijk dat er een structurele staatshervorming komt. De Franstalige partijen beseffen dat nu ook. Maar of we nu in juli of in november of later zo'n akkoord zullen bereiken, vandaag valt dat niet te zeggen.'

Misschien is de situatie nog niet erg genoeg?

'Het gevaar van deze crisis is dat mensen afhaken. Kiezers, maar ook politici, vooral langs Vlaamse kant. Mensen laten de schouders hangen.'

Hebt u onderweg ergens fouten gemaakt?

'Natuurlijk. Wie niet. Wat willen jullie dat ik doe? Op mijn knieën kruipen en zeggen: ik beken? (lacht) Maar men moet de mislukking niet op de methode schuiven. We hebben echt alles geprobeerd.'

Volgens Johan Vande Lanotte bent u een uitstekend vakminister. Maar als premier komt u iets tekort.

'Eerste minister zijn is inderdaad wat anders. Dat is ook de reden waarom de mensen in 2007 niet voor Vande Lanotte gekozen hebben.'

'Ik geef dat toe. Ik kan niet bewijzen dat ik het kan. Ik denk wel dat we de bankencrisis goed hebben aangepakt, dat we de sociaal-economische crisis goed hebben aangepakt... Enfin, ik dank hem voor die lovende woorden.'

'België vandaag leiden is totaal iets anders dan tien jaar geleden. Dat is ook een deel van de introspectie die ik afgelopen zaterdag heb gemaakt; We gaan er nu weer met al die militanten tegenaan. Welke rol kan ik daarbij spelen? Ik heb voor mezelf uitgemaakt dat ik me liever ten dienste stel van de mensen in een bepaald vakgebied, dan dat ik de boel samenhou. De vorige legislatuur heeft Guy Verhofstadt de boel samengehouden door de grondwet hier en daar geweld aan te doen, door geld uit te delen. Dat geld is er niet meer.'

'Johan Vande Lanotte heeft mooi praten. Waar ligt de oorzaak van het probleem BHV? De socialistische Teletubbies wilden de kieskringen hervormen want Johan moest zijn terrein hebben, Freya Van den Bossche, Patrick Janssens, Steve Stevaert... En Frank Vandenbroucke Brabant. Louis Tobback zal toen gezegd hebben: “Voor mijn zoon Bruno moet er ook iets zijn. Geef hem Leuven maar., Het Grondwettelijk Hof heeft daarvan brandhout gemaakt. Vande Lanotte is een uitstekende professor Grondwettelijk Recht, hij was ook een uitstekend vakminister geweest...'

Toch verkeek hij zich?

'Inderdaad, net zoals ik me de afgelopen drie jaar op een aantal dingen heb verkeken.'

Steekt het niet dat uw voorganger dan wordt bewierookt voor die jaren van stabiliteit?

'Ik wil echt geen stenen werpen naar andere mensen. Dat ligt gewoon achter mij.'

Welke toekomst ziet u nu voor uzelf?

'Na alles wat gebeurd is, voel ik me nu weer goed. Ik heb de afgelopen dagen een goede keuze gemaakt. Natuurlijk maak ik een bevrijde indruk. Dat is toch logisch na alles wat mij is overkomen? Ik wil ook wat meer van het leven genieten, een boek lezen of wat meer gaan fietsen.'

En macht kleeft niet.

'Macht hangt samen met functies, gezag hangt samen met wie je bent, wat je doet, de wijze waarop je leeft met andere mensen. Ik streef geen gezag na, laat staan macht. Ik wil in de Belgische politiek op een correcte manier blijven voortfunctioneren.'

Of eventueel buiten de politiek?

'In het voorjaar van 2009 stond ik erg dicht bij een overstap naar iets anders. Ik sluit niet uit dat ik dat ooit zal doen. Maar al jullie vragen: hoe ziet u uw toekomst? Wel, ik zou graag hebben dat de partij het onder leiding van Marianne Thyssen goed doet.'

Hoe wil u als premier worden herinnerd?

'Vorige week sprak mij nog iemand aan in Washington. We hebben zowat als eerste land de bankencrisis ervaren. Dank zij de inzet van ook andere mensen, heb ik daar goed werk geleverd. Als ik zie wat er ondertussen in andere landen naar boven is gekomen, dan hebben we het goed gedaan. Nog eens, het was niet alleen mijn verdienste. Maar het was een beleid: niet alleen in woorden maar ook in daden.'

'In twee maanden tijd hebben we toen even veel werk verzet als sommige regeringen in vier jaar. Dag en nacht waren we in de weer, met bezoeken aan de buurlanden enzovoort. Het was een heel drukke en om zich grijpende toestand. Maar toegegeven, het was een dossier. Het was niet Het Grote Verhaal. De vraag is of de politiek vandaag nood heeft aan grote verhalen.

Voor een premier misschien wel.

'Voor een premier misschien, ja. Ik zeg dat zonder enige ironie.'

'Ook de sociaal-economische uitdagingen hebben we goed aangepakt. En het budget ontspoort niet. Ooit was het anders. Na de oliecrisis gaven de toenmalige politici te veel geld uit. Die fantastische voorafgaande politieke generaties hebben ons een vergrendelde grondwet bezorgd en een budgettaire ontsporing waaraan we 15 tot 20 jaar hebben moeten afbetalen... Ik wil beleefd blijf blijven en deemoedig zeggen dat ik veel fouten heb begaan. Maar ook de vorige generaties lieten hier en daar steken vallen.'

U wordt wel eens vergeleken met Leo Tindemans. Die kon zijn stemmenaantal niet verzilveren.

'Die vergelijking gaat niet op. Ik heb daarvoor te veel respect voor Tindemans. Hij was een van de premiers die me in het najaar van 2006 vroegen de Vlaamse regering te verlaten om de partij opnieuw naar de federale regering te loodsen. Met klamme handen heb ik die vraag toen aanvaard. Tindemans heeft op mij steeds een geweldige indruk nagelaten. Ik wou dat ik op zijn leeftijd nog zo'n geweldige intellectuele schranderheid had.'