'Ik kijk niet meer naar het verleden' uit De Standaard

In de pers

10/01/2010

Nee, hij is niet veranderd. Als vanzelf komt de small talk op Standard Luik, als premier Yves Leterme ons ontvangt in zijn ambtswoning. Hoe Carcela de bal meenam tegen AZ, hoe Berlusconi hem gekscherend vroeg hoeveel van die 'geblesseerden van bij hem' er bij ons nog rondliepen. 'Zouden we niet beter over voetbal leuteren dan een interview doen?' vraagt hij.

En toch. Ja, hij is veranderd. 'Hij kan weer lachen. Echt lachen', merkt fotograaf Michiel Hendryckx op. Yves Leterme leest en aanhoort alle analyses over de metamorfose die hij ondergaan heeft, met een glimlachje om de lippen.

Bron: De Standaard
Bart Brinckman

Le nouveau Leterme est arrivé, of is dat allemaal perceptie?

'Mensen evolueren, ik ook. Ik ben een beetje grijzer geworden (lacht) en heb geleerd uit de fouten die ik gemaakt heb. Ik probeer anders te werken. Ik hou me niet meer met duizend dingen tegelijk bezig. Ik delegeer meer.'

'De omstandigheden evolueren ook. De partij is nu in de zeer goede handen van Marianne (Thyssen, red.). De verantwoordelijkheden zijn nu meer gespreid over de G4 (Marianne Thyssen, Kris Peeters, Steven Vanackere en Yves Leterme, red.) en de fracties. In 2007 lag er nog meer gewicht op mijn schouders alleen.'

'Maar veel dingen zijn ook niet veranderd. Ik sta 's ochtends op en ga 's avonds slapen met de vraag waar het naartoe gaat met ons economische bestel. 2010 is het jaar waarin de crisis zich nog meer dan vorig jaar op onze arbeidsmarkt zal laten voelen. Ik ga volop inzetten op het bestrijden van de werkloosheid en het investeren in onze economie. We moeten ook al werken aan de manier waarop we de economie zullen herpositioneren ná de crisis.'

In 2007 ging het nog over de staatshervorming en hoeveel overschot op de begroting we zouden halen. Twee en een half jaar later leven we in een andere wereld.

'In oktober 2008 hebben we financieel de meest hectische periode ooit beleefd. Nooit is op zo'n korte termijn zo'n potentiële ravage op ons afgekomen. We hebben dat goed aangepakt. Met een zekere ironie zeg ik - ik weet het, ik moet met die ironie zeer zorgzaam omspringen - dat alvast de Belgische klanten van de IJslandse banken voor hun centen niet moeten wachten op een referendum in Reykjavik. Wouter Bos had het zogezegd schitterend gedaan en was in zijn deals slimmer dan wij. Nu kijken ze daar in Nederland ook wel anders naar.'

Zijn de sociaal-economische problemen makkelijker aan te pakken dan de communautaire?

'Ons land heeft een grondige herschikking van bevoegdheden en zeker ook van financiële verantwoordelijkheden nodig. Maar dat die herschikking nu blijkbaar niet mogelijk is, mag geen alibi zijn om niets te doen.'

'Het is onze plicht om met alle regeringen van dit land en de sociale partners samen te werken om de crisis aan te pakken. En voorlopig doen we dat noodgedwongen met de bevoegdheidsverdelingen zoals ze nu bestaan.'

'De nachten dat ik de minister-presidenten opbelde over Dexia, KBC of Ethias, hield ik ook mijn hart vast of we in zulke delicate dossiers over de niveaus heen zouden kunnen samenwerken. Het is allemaal gelukt.'

'Op de uitreiking van de Manager van het Jaar was er een manager van Univeg die het bestond in zijn toespraak te zeggen: “Wij, ondernemers, kunnen ons geen chaos en besluiteloosheid permitteren,, waarop hij instemmend geknik en applaus kreeg. Was de overheid niet besluitvaardig geweest om de chaos die de privésector heeft aangericht, op te ruimen, waar stonden we dan?'

Als de nood het hoogst is, werkt het Belgische systeem dus wél?

'Ik hoop het. Het is een challenge voor de toekomst. Elke regering moet haar rol vervullen in de bestrijding van de crisis.'

Tussen zeggen dat de overheden in ons land beter moeten samenwerken en de staatshervorming helemaal afzweren, ligt maar een klein verschil.

'Ik wacht op de voorstellen van Jean-Luc Dehaene over Brussel-Halle-Vilvoorde. Misschien zitten er ook elementen van staatshervorming in. Ui-ter-aard zal ik elke kans grijpen om die staatshervorming dichterbij te brengen. Alleen is de prioriteit nu de sociaal-economische crisis, noodgedwongen ook met de bestaande bevoegdheidsverdeling.'

'In het Belgische federalisme, zonder hiërarchie, moet er goede trouw zijn van beide kanten. Ik ben als federaal premier bijvoorbeeld erg bezorgd om Vlaanderen. De werkloosheid stijgt bij ons vier tot vijf keer sneller dan in de andere regio's van het land of in de buurlanden.

Waarom zou het Jean-Luc Dehaene nu wel lukken om een compromis te vinden over BHV, als het u en Herman Van Rompuy niet lukte?

'Misschien omdat nu toch iedereen de noodzaak van een oplossing inziet. Ik heb Jean-Luc deze week drie keer gezien, maar geef daarover geen commentaar.'

'Met verkiezingen of vervroegde verkiezingen ben ik ab-so-luut niet bezig. We hebben nu eindelijk een verkiezingsloos jaar. Laten we nu werken en nog niet beginnen te leuteren over verkiezingen.'

'Ik ben er overigens voor dat de federale en regionale verkiezingen weer samenvallen. Op papier klinken die gescheiden verkiezingen goed, maar met onze schaal en met alleen regionale partijen werkt dat niet.

Jaagt de 'wallonisering van Vlaanderen', waarvoor de econoom Geert Noels waarschuwt, u schrik aan?

'U zult van mij geen woord van kritiek horen over het beleid van de Vlaamse regering.'

En de Maddensdoctrine, die de Vlaamse regering de facto onderschrijft: 'On n'est demandeur de rien tot het federale systeem in zijn voegen barst en de Franstaligen komen smeken om een staatshervorming?'

'De Vlaamse regering heeft gewoon gezegd dat het beter is te wachten op het juiste moment voor een staatshervorming. En wat die Maddensdoctrine betreft... Ik vind dat niet belangrijk.'

Mijn generatie is niet bereid om zich nog 15 jaar kapot te werken voor gerommel in de marge. Als er nu geen staatshervorming komt, komt onze welvaart in het gedrang, zei de Yves Leterme van 2007.

'Het zal meer tijd vergen dan ik aanvankelijk dacht. Elke hervorming is moeilijk. De verklaring van Laken (waaruit het verdrag van Lissabon voortkwam, red.) dateert van 2001. Het verdrag van Lissabon is nu pas geratificeerd, acht jaar later.

Wordt dan toch iedere Vlaamse voorman, zodra hij Belgisch staatsman wordt, de behoeder van het immobilisme?

'Er is geen immobilisme! Sinds ik opnieuw als premier begonnen ben, op 25 november, hebben we onze aanwezigheid in Afghanistan versterkt. We hebben een dreigend belangenconflict (met de Vlaamse regering over arbeidsmarktmaatregelen van Joëlle Milquet, red.) ontmijnd op een paar dagen. Toen de sociale partners niet in staat bleken om zelf een akkoord te maken over crisismaatregelen, heeft de regering dat zelf op drie uur tijd beslist.

Deze week zei u plots dat de verkiezingen van 2007 geen communautaire verkiezingen waren. Sommige kiezers van het kartel CD&V/N-VA van toen zullen raar opkijken.

'Ik blijf bij die uitspraak. De N-VA-kiezers en CD&V-kiezers hadden en hebben meer gemeen dan alleen dat communautaire. Het ging in 2007 over de balans van paars, de kanseliersverkiezingen en andere thema's, zoals de rechtvaardigheidsagenda (Letermes “ACW-agenda, die hij op Rerum Novarum 2007 kenbaar maakte, een sociaal pakket ter waarde van 2,5 miljard euro, voorstellen over een betere justitie en fraudebestrijding, red.).'

'Maar jullie stellen altijd vragen over het verleden. Kijk eens naar de toekomst!'

Wat wilt u nog doen in dat anderhalve jaar dat u nog rest?

'Het economische herstel moet de absolute prioriteit voor elk bestuursniveau zijn, ook voor mij.'

'Ten tweede moeten we de structurele hervormingen van onze justitie, van Defensie en van ons ambtenarenapparaat tot een goed einde brengen. Niet te vergeten is de strijd tegen de sociale en fiscale fraude, die nu - met Carl Devlies, onze “valse trage, in de regering - echt veel vooruitgang boekt.'

'Ik heb zelfs begrepen dat mijn kabinetschef stilaan vertrekt (Hans D'Hondt wordt wellicht de topman van de FOD Financiën, red.) om dat probleem mee aan te pakken. Al is het met fraudebestrijding zoals met het bestrijden van milieuproblemen. Je kunt nog zo goed bezig zijn, als er plots een tanker kapseist, spoelt je geloofwaardigheid volledig weg. Hetzelfde met een gerechtelijke uitspraak in een groot fraudedossier waarin iedereen vrijuit gaat. Als dat gebeurt, worden alle andere inspanningen niet meer gezien.'

'Een derde prioriteit is het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie tijdens de tweede helft van dit jaar.'

U zet het economische herstel voorop. Wat mogen we nog concreet verwachten?

'We hebben op dat vlak al heel wat beslist. Die beslissingen moeten we nu uitvoeren en monitoren.'

'Het interprofessionele akkoord van 2008 was zeer duur. Dat is niet voor herhaling vatbaar. Maar de sociale-lastenverlagingen en de verhoging van de koopkracht die we toen hebben beslist, helpt wel als stootkussen tegen de crisis.'

'Uw krant blokletterde onlangs: 1miljard stroomt naar tijdelijke werkloosheid. De bedoeling is toch dat het systeem gebruikt wordt om bedrijven tijdelijk te depanneren in crisisperiodes?' 'Ook de btw-verlaging in de bouw werpt vruchten af. De effecten van al die maatregelen gaan we monitoren en onze cijfers voortdurend vergelijken met de andere economieën van West-Europa. Ik wil dat we goed blijven zitten in de positie waar we nu zitten.'

Zo'n boodschap van status-quo is moeilijk op een moment dat het ontslagen regent bij InBev en vele anderen.

'Vandaag zijn we van de 27 EU-landen het op vier na beste land wat de beperking van de jobafbraak betreft. Ons begrotingsdeficit ligt net onder het Europese gemiddelde. Zo kan ik doorgaan. Het is heel belangrijk voor een volatiele, open economie zoals de Belgische, dat we ons blijven afstemmen op de andere Europese lidstaten.

En de eis van de Europese Commissie om ons begrotingstekort sneller terug te schroeven?

'Dat neem ik ernstig. Of we in 2012 dichter bij de norm van 3 procent tekort uitkomen, hangt vooral af van de economische groei. Guy Vanhengel (Open VLD-vicepremier, red.) schreeuwt en roept niet elke dag, maar volgt de begroting wel van kortbij op.'

Hij zei wel dat België virtueel failliet is.

'Vanhengel is woordvoerder geweest, hè. Hij weet zeer goed welke quotes hij moet gebruiken om aandacht te krijgen.'

Ligt u niet wakker van de enorme vlucht die de staatsschuld de jongste twee jaar heeft genomen?

'Jawel. We mogen dat fantastische dividend, onze sociale welvaart die de samenleving 40, 50 jaar lang gecreëerd heeft, niet verkwanselen. Tekorten blijven boeken, dat gaat niet.'

'Dat we nu 100 procent schuld hebben, moet je wel relativeren. Daar zitten kapitaalinvesteringen bij waar een tegenwaarde tegenover staat. Maar de tendens is niet goed. Die tendens is trouwens overal slecht. Kijk eens naar wat Obama aan openbare schuld heeft opgebouwd.'

Er is in de verste verte geen oplossing voor de vergrijzing.

'Het enige perspectief is opnieuw meer mensen aan het werk krijgen en carrières langer laten duren. Als de economische groei weer aantrekt, moeten de dividenden van die groei naar schuldafbouw gaan. Zo kunnen we onze pensioenen garanderen.'

Mensen langer laten werken horen we al zolang, maar er is gewoon geen klimaat in onze bedrijven om mensen langer te laten werken.

'Juist, bedrijven veronachtzamen hun geheugen. Toch is er geen andere weg dan langer te werken. De gemiddelde levensverwachting stijgt om de vijf jaar met één jaar. De uitstapleeftijd ligt nog altijd op 58 of 59. In 2008 was van de 60 tot 65-jarigen nog amper 17 procent mensen aan het werk.'

Het blijft ook pijnlijk vast te stellen hoe niet elke euro van de overheid twee keer omgedraaid wordt.

'Ik geef u gelijk als u het over alle overheden samen hebt. De uitgaven van de lokale besturen en de gemeenschappen en gewesten zijn fel gegroeid. De federale overheid doet het in dat opzicht beter, terwijl de vergrijzingsuitgaven bijna volledig federaal worden gedragen. Wij kunnen onze uitgaven hier en daar misschien nog meer in toom houden, maar tegelijk is er een grote nood in de samenleving aan veiligheid, rechtsbedeling en andere nieuwe noden die middelen vergen.'

Stak het u niet, toen u premier af was, dat Herman Van Rompuy plots alle lof kreeg toegezwaaid terwijl zijn asielakkoord, zijn begroting of het akkoord met Electrabel toch ook vatbaar is voor kritiek?

'Er werd Herman meer gegund. Toen hij aankwam, zagen de coalitiepartners hem niet als rivaal. Later zijn sommigen beginnen te vrezen dat Herman zich in 2011 zou aandienen als boegbeeld en dan was het ongetwijfeld geweest: Houston, we have a problem.'

'Ik droeg ook een verleden mee. Ik kwam als minister-president naar het Belgische niveau, ik heb harde campagnes gevoerd en verkiezingen gewonnen. Herman draagt ook een verleden mee, veel langer dan ik zelfs, maar dat lag toch helemaal anders.'

Als premier zult u de Europese raad in juli niet meer kunnen voorzitten, nu er een president is.

'Daar hebben we ook voor gestreden. Zo'n Europese Raad kan niet werken met om de zes maanden een andere voorzitter. Ik vind de termijn voor Herman, twee en een half jaar, zelfs vrij kort. Ik begrijp dat Zapatero (met het Spaanse voorzitterschap dat nu aan de gang is, red.) nog wat terughoudend is. Maar tijdens het Belgische voorzitterschap zal Herman voluit zijn rol als permanent voorzitter kunnen spelen. Dat dat dan tot iets minder eer en persoonlijke glorie van uw dienaar strekt, dat zij maar zo.'

Hebt u uw nagels zitten afbijten toen hij in de running was als president?

'Zijn benoeming was een logische deductie van een aantal parameters. Het moest een EVP'er zijn, en een zetelende regeringsleider die niet uit een groot land kwam. Hij mocht geen kwetsuren hebben veroorzaakt bij de andere regeringsleiders. Dan kwam je vanzelf bij Herman uit. Koppel dat aan zijn kwaliteiten, en men kon niet naast hem kijken. Pas op, ik heb afgewacht tot de laatste seconde, want er kon nog altijd iets misgaan. Stel dat op een bepaald moment de EVP had gezegd: we zetten meer in op de job die Catherine Ashton nu gekregen heeft. Tja, dan was het voorbij geweest en zat ik nu niet hier.'

U hebt het publiek aangesproken om daklozen op te vangen tijdens de vrieskou. En nu?

'De respons op mijn oproep was overweldigend. Ik ben al die mensen zeer dankbaar. Het is nu aan de overheid om dat op te volgen. Mijn gelukkigste politieke moment in 2009 heb ik beleefd toen ik drie burgemeesters uit mijn streek samenriep. Ik zei: je kunt niet onder de Menenpoort staan om de oorlogsslachtoffers te herdenken en dan weigeren om vluchtelingen op te vangen. De vanzelfsprekendheid waarmee ze er alledrie hun schouders onder gezet hebben, was hartverwarmend.'

'Op 15 januari komt er onderdak voor asielzoekers in Poelkapelle. Er staan zwarte vlaggen. Er is een bord dat blijkbaar onlangs gebruikt is geweest om te protesteren tegen een nieuwe varkensstal. Nu schrijven ze erop dat er geen asielzoekers mogen komen. Wellicht uit angst voor het onbekende, maar ik vind dat erg.'

'We zijn met 10,5 miljoen inwoners in een land met voor de meeste mensen heel wat welvaart. Het moet toch mogelijk zijn om enkele duizenden echte asielzoekers extra op te vangen?'