"Deadlines helpen ons niet vooruit"
02/08/2008
Bron: Het Gazet van Antwerpen en Belang van Limburg
Eric DONCKIER en Paul GEUDENS
Het was een bewogen politiek jaar dat geheel naar het beeld van dat jaar eindigde met nog maar eens een crisis. Yves Leterme zag zich verplicht tijdelijk ontslag te nemen wegens nog maar eens geen akkoord over de staatshervorming. Toch zit de eerste minister er heel ontspannen bij wanneer we vrijdagochtend onze opwachting in de 'Zestien' maken. Wat daarbij opvalt, is dat hij zijn bureau op de eerste verdieping volledig opnieuw heeft ingericht. Het is zoeken naar herinneringen aan Guy Verhofstadt. Het mag duidelijk zijn, Yves Leterme is van plan nog lang premier te blijven. Hij zegt dat ook zelf. Hij wil de volle legislatuur uitdoen. Hij heeft die trouwens nodig om de begroting en economie onder controle te houden én om de staatshervorming te realiseren die hij beloofde. Maar dat laatste zal alleen kunnen wanneer de partijen eindelijk eens ophouden met steeds opnieuw deadlines naar voren te schuiven. "Die zijn contraproductief", zegt hij. De boodschap kan niet duidelijker zijn.
We mogen aannemen dat u de koning heel dankbaar bent. Hij heeft uw vakantie gered.
Yves Leterme: Vinden jullie dat? Ik heb niet dat gevoel.
Wat zijn de plannen?
Ik ben al een beetje in vakantiestemming. Ik ben deze week al naar de na-Tour-criteriums van Aalst, Diksmuide en Herentals geweest. Vanaf 16 augustus ga ik naar de Olympische Spelen in Peking. Tot dan is het half half. Een beetje ontspannen, wat lezen, ook fietsen. Daarnaast ook wat werken, dossiers afronden, informele gesprekken voeren in voorbereiding van de onderhandelingen dit najaar. En dit weekend ga ik mijn interview van maandag voorbereiden, mijn belangrijkste interview van het jaar.
Nu maakt u ons nieuwsgierig.
Humo zit al lang om een interview te vragen. Maandag is het zover. Dan kijk ik samen met Michel Preudhomme vooruit op de nieuwe voetbalcompetitie."
U heeft het niet over uw geiten.
Nog goed dat jullie het zeggen. Jullie zouden me een plezier moeten doen. Schrijf dat ik een bokje te veel heb en dat ik het wil weggeven. Het dier is gevaccineerd en ingeschreven bij Sanitel, alles is in orde. De mensen moeten het bokje wel zelf komen halen.
Laten we het eens over de politieke situatie hebben. Het voorbije jaar was een annus horribilis.
Ja en neen. Ja, omdat we op het vlak van de staatshervorming nog altijd niet geleverd hebben wat er moet komen en ook zal komen. Neen, omdat we buiten de staatshervorming wel al veel zaken gerealiseerd hebben. Ik denk dan aan een nieuw beheerscontract voor de NMBS, een nieuwe cao voor de ambtenaren, het gevangenisplan, het veiligheidsplan... We hebben ook maatregelen genomen om de koopkracht van de mensen te ondersteunen en we houden de begroting strikt onder controle. Maar daar is weinig aandacht voor. Alles is gefocust op die staatshervorming.
U vindt niet dat u gefaald hebt.
Neen. Na onze verkiezingsoverwinning van 10 juni vorig jaar heb ik die dag 's avonds aan onze mensen gezegd dat het er keihard aan toe zou gaan, dat men ons niet veel zou gunnen. Men is er ook te lang van uit gegaan dat ik mij zou vastklampen aan de Zestien en daarom alles zou slikken. Ze weten nu dat dit niet waar is. Een goede staatshervorming overstijgt vele malen het individueel en partijbelang. Een staatshervorming is nodig voor het overleven van het land, om meer mensen aan het werk te krijgen en zo ook de sociale zekerheid overeind te houden. Een staatshervorming is ook nodig om iedereen voor zijn verantwoordelijkheid te plaatsen. We denken dan ook aan Wallonië en Brussel. De Vlaamse verwachtingen mogen dan weer niet zelfgenoegzaam klinken.
Hebt u fouten gemaakt?
Uiteraard heb ik fouten gemaakt. Iedereen maakt fouten, dat is onvermijdelijk. De onderhandelingen zijn moeilijk. Dat is mee het gevolg van wat in het verleden is gebeurd. Ook toen zijn er fouten gemaakt waarvan we nu nog altijd de gevolgen ondervinden. Men zegt wel eens dat ik lang wachtte om met concrete voorstellen te komen. Dat is juist. Maar dat was omdat er geen vertrouwen was tussen de partijen en alles wat ik voorstelde binnen de kortste keren op de website van een of andere krant stond. Begin dan maar eens te onderhandelen.
De mensen worden wel zenuwachtig.
Ik ben deze week naar drie wielercriteriums geweest. Ik heb heel veel mensen gezien. Uiteraard. Maar ik heb ook heel veel mensen gesproken. En die zeggen mij altijd hetzelfde: 'Plooi niet' en 'Wanneer ga je resultaat halen?' Mijn probleem is dat dat gemakkelijker gezegd dan gedaan is.
Op 14 juli nam u tijdelijk ontslag. De koning duidde kort daarna drie bemiddelaars aan. Waar staan we nu?
In feite zijn we sindsdien niet één millimeter vooruitgegaan.
"Er zijn er die mee de deadline van 31 juli naar voren schoven, maar daarna doodleuk met vakantie vertrokken. Tegen hen zeg ik: 'Blijf hier, onderhandel dag en nacht.'"
Ondanks de deadline die CD&V en vooral N-VA naar voren schoven.
Het vooruitschuiven van de deadline van 31 juli was op de rand van de intellectuele eerlijkheid af. Want wat stel ik vast? Er zijn er die mee die deadline naar voren schoven, maar daarna doodleuk zelf met vakantie vertrokken. Tegen die mensen zeg ik: 'Ga dan niet met vakantie. Blijf hier, onderhandel dag en nacht.'
Over wie hebt u het? Kris Peeters? Jan Jambon?
Neen, helemaal niet.
Ondertussen zitten we met een nieuwe deadline. Op 21 september houdt de N-VA een congres. En het kartel CD&V/N-VA eist zeven garanties voor er opnieuw onderhandeld kan worden.
Ik ben natuurlijk niet verrast door wat het kartel vraagt. Ik kan me er ook in herkennen. Ik heb wel vragen bij al die deadlines. Men schuift deadlines en voorwaarden naar voren omdat men langs Vlaamse kant argwaan heeft en schrik dat de Franstaligen niet voldoende zullen meewerken. Maar de deadlines zijn contraproductief, ze schrikken af, ze zorgen er juist voor dat iedereen een slag achter de hand houdt waardoor de onderhandelingen niet opschieten. We moeten afstappen van al die deadlines. Zo gaan we er nooit komen.
De jongste crisis heeft ons wel een nieuw woord opgeleverd: interinstitutioneel overleg. Wie heeft dat uitgevonden?
Dat begrip viel tijdens een gesprek met de kabinetschef van de koning.
Daar kan je alles mee doodslaan.
In mijn communiqué naar aanleiding van mijn ontslag van 14 juli staat een héél belangrijke zin, met name dat we de limieten van het Belgisch overlegmodel hebben bereikt. We zitten op een kantelmoment. Voortaan zal Vlaanderen zelf mee aan tafel zitten bij elk communautair overleg. Niet via de omweg van de Vlaamse partijen in de federale regering. Wél Vlaanderen als instelling. Voor ons is het duidelijk dat er nu een dialoog van gemeenschap tot gemeenschap moet komen en dat voor Vlaanderen Kris Peeters de leiding zal nemen in zijn functie van minister-president. Maar het is niet aan de Vlamingen om te zeggen wie er voor de Franstaligen rond de tafel moet zitten. Zij moeten de mogelijkheid krijgen om ook Didier Reynders bij de gesprekken te betrekken. Zijn MR is de grootste partij in Franstalig België. En Brussel kan men toch ook niet wegcijferen.
Hebt u geen schrik dat de N-VA gaat afhaken na het ledencongres van 21 september?
Jullie schrijven al een jaar dat het kartel gaat springen. Ik geloof dat niet. In oktober start het interinstitutioneel overleg. Een volledige staatshervorming is tegen de regionale verkiezingen van juni 2009 waarschijnlijk niet meer mogelijk, maar er kan wel gestemd worden over deelaspecten: de arbeidsmarkt, de betrokkenheid van de deelstaten bij het vervolgingsbeleid, een nieuwe financieringsregeling... We moeten elke kans op die deelakkoorden aangrijpen. Ook bij de N-VA zijn ze ervan overtuigd dat de staatshervorming zich stap voor stap zal realiseren.
Mocht u ooit moeten kiezen tussen de regering of het voortbestaan van het kartel, wat kiest u dan?
Toen we op 14 februari 2004 het kartel CD&V/N-VA vormden, hebben we een aantal afspraken met elkaar gemaakt. Ik ben daar ook door gebonden. Een van die afspraken is dat we voor een staatshervorming ijveren. En wat staat er in het regeerakkoord? Dat er een staatshervorming moet komen. Ik ben zowel door onze kartelafspraken als door het regeerakkoord gebonden. Werken voor het kartel is werken voor de uitvoering van het regeerakkoord. En omgekeerd.
"We laten ons niet opjagen, ook niet wanneer nog honderden mensen in een bouwkraan kruipen of een hongerstaking beginnen."
Had u op 14 juli niet beter echt ontslag genomen om de druk op de Franstaligen nog meer te verhogen?
Dat denk ik niet. Want wat zou dat opgeleverd hebben? Een politiek onstabiele zomer, grote sociaaleconomische problemen en in september zouden we vastgesteld hebben dat we nog altijd met dezelfde problemen zitten.
Misschien komt dat ontslag er wel in november, wanneer er weer over Brussel-Halle-Vilvoorde kan worden gestemd.
In het regeerakkoord is er het engagement om een onderhandelde oplossing te zoeken en tegelijk loopt ook de parlementaire procedure.
Niet alleen de staatshervorming zorgt voor discussies binnen de regering. Die zijn er ook over het asiel- en migratiebeleid.
Ik ga jullie misschien verrassen, maar dit dossier is een mooi voorbeeld van een bewuste keuze voor goed bestuur. We gaan ons niet laten opjagen, ook niet wanneer straks nog honderden mensen in een bouwkraan kruipen of een hongerstaking beginnen. In dit dossier gaat extreem veel aandacht naar de nieuwe rondzendbrief met criteria voor regularisatie. Het is een belangrijk gegeven. Maar het is slechts één aspect van een groter geheel. We gaan in dit dossier pas een beslissing nemen wanneer we het over alle onderdelen eens zijn. Dan gaat het ook over criteria voor gezinshereniging, over het tegengaan van schijnhuwelijken, over de aanpassing van de Belgische nationaliteitswetgeving, over economische migratie, over de organisatie van het verwijderingsbeleid. Annemie Turtelboom heeft in dit dossier maar één foutje gemaakt door op een gegeven ogenblik aan te kondigen dat de rondzendbrief met criteria er tegen eind mei zou zijn. Dat had ze niet mogen doen, dat heeft verwachtingen gecreëerd. Voor het overige sta ik honderd procent achter haar beleid. En ook dit moet geweten zijn: géén premies voor illegaliteit.
Nog een dossier waar u de handen mee vol krijgt, is de opmaak van de begroting 2009.
De begroting 2008 is onder controle. Hij zal in evenwicht sluiten. Iedereen vindt dat normaal, maar dat is het niet. Bij onze buren zitten ze met tekorten tot drie procent. De opmaak van de begroting 2009 zal moeilijker zijn, ook omdat we dan een overschot van 0,3 procent van het bruto binnenland product moeten halen. Dat betekent dat we tussen de drie en de vier miljard euro moeten vinden. Dat zal niet gemakkelijk zijn omdat we tegelijk nieuwe maatregelen willen nemen om de koopkracht te versterken. Daarnaast moeten we ook opletten dat het loonoverleg tussen werkgevers en vakbonden van eind dit jaar niet ontspoort.
Moet er iets gebeuren met de index?
Kijk, de index is een wezenlijk bestanddeel van ons sociaal overlegmodel. De automatische indexering van lonen en uitkeringen is een enorme sociale bescherming. Maar buiten de indexering is er inderdaad weinig ruimte voor bijkomende loonsverhogingen. Iedereen moet dat weten. Ik hoop dat werkgevers en vakbonden hun verantwoordelijkheid nemen.
Het probleem is dat het economisch niet heel goed gaat. Kan een regering daar wel op ingrijpen?
Het economisch beleid is vooral een zaak van de gewesten. De federale regering heeft niet zo heel veel mogelijkheden meer. Wat we wel nog hebben, is onder meer het fiscaal instrument. In dat verband vind ik de notionale intrestaftrek voor bedrijven een héél interessant instrument, ook om bedrijven aan te trekken. In het najaar staan enkele kortere buitenlandse reizen gepland. Ik zal die aangrijpen om in die landen ook vergaderingen te beleggen met zakenmensen om onze notionele intrestaftrek te promoten.
"Ik wil de volledige legislatuur uitdoen. Om de staatshervorming te realiseren en om de begroting en economie onder controle te houden. Dat zijn we aan de mensen verplicht."
Horen we hier Guy Verhofstadt spreken? Ook tijdens uw laatste tussenkomst in de Kamer deed u aan Guy Verhofstadt denken. Iedereen heeft kritiek. Maar u gáát er voor.
We moeten absoluut een herhaling van de fouten van de jaren zeventig voorkomen. Ook toen was er communautaire instabiliteit. We hebben ons daar toen volledig aan overgegeven, we hebben geen aandacht gehad voor begroting en economie. Dat hebben we daarna twintig jaar lang uitgezweet. Dit mag nu niet gebeuren. Ik wil de volledige legislatuur uitdoen. Om de staatshervorming te realiseren die er moet komen en die er ook zal komen. En om de begroting en de economie onder controle te houden. Dat zijn we aan de mensen verplicht.
