De internationale financiële crisis
10/10/2008
“De huidige internationale financiële crisis is de belangrijkste crisis van de afgelopen eeuw”. Dit zijn de woorden van Alan Greenspan. Deze financiële orkaan dreigde banken weg te blazen die groter zijn dan de Belgische economie. Hij kan nog altijd de economische terugval in een economische crisis doen omslaan. Het mag gezegd worden dat ons Europees model van bankieren en verzekeren stabieler is gebleken dan het Angelsaksische model, maar de economie en meer nog de financiële wereld is globaal. Als het regent in Wall Street druppelt het in Europa.
Deze financiële crisis toont de limieten van een geloof in de vrije markteconomie dat we de laatste twee decennia zonder voorbehoud hebben beleden. De markt heeft niet altijd gelijk. De markt leidt niet noodzakelijk tot de beste uitkomst. Het privé initiatief is niet altijd beter dan het overheidsinitiatief. Wij geloven in de markt, maar enkel de overheid kan haar excessen tegengaan. Als het fout gaat moet de overheid ingrijpen. Ik ben tegen een privatisering van de winsten en een socialisering van de verliezen. Is het overdreven een moreel verantwoordelijke vorm van kapitalisme te vragen? Is het overdreven te vragen dat financiële instellingen bijdragen tot groei en welvaart en niet enkel tot hun eigen korte termijn winst?
Mijn ervaring met de reddingsoperaties van grote Belgische banken laat me toe voorstellen te doen voor een nieuwe financiële infrastructuur. Op Belgisch niveau hebben we een helder en goed werkend model. Het toezicht op banken, verzekeringen en pensioenfondsen werd ingevolge de hervorming van 2002 geïntegreerd in één toezichthouder, de CBFA. Door deze hervorming werkt de CBFA daarenboven nauw samen met de Nationale Bank, die toch haar onafhankelijkheid bewaart. De ervaringen van de voorbije weken laten ons toe lessen te trekken om hun werking nog effectiever te maken. Ik durf dit stelsel nochtans een voorbeeld noemen voor de rest van Europa.
Het Europese niveau is het belangrijkste, politiek en economisch. Het overgrote deel van de financiële instellingen heeft een Europese dimensie, soms zelfs een mondiale. De problemen zijn gemeenschappelijk en vereisen daarom samenwerking tussen de Europese lidstaten. Ik heb dat aan den lijve ondervonden in het geval van Fortis en Dexia. Enkel omdat de samenwerking met de Benelux en Frankrijk zo goed was, hebben we tijdig oplossingen gevonden en toegepast, onder meer voor de lastenverdeling.
We moeten uiteraard de hangende dossiers zoals Solvency II, de Capital requirement Richtlijn en het toezicht op de rating agencies versneld goedkeuren. Recent hebben diverse lidstaten short selling verboden. Deze nationale maatregelen werden in verspreide slagorde genomen en waren daarom minder effectief. Ik pleit voor de oprichting van een “Rapid Reaction Task Force” op EU niveau om dergelijke nationale acties te coördineren en ze effectiever te maken. Daarnaast is echter een nieuwe financiële architectuur nodig.
De Europese Unie moet het financiële toezicht verstrengen, beter coördineren en de regels beter afdwingen. De ervaring wijst uit dat loutere samenwerking tussen nationale toezichthouders op wat wordt genoemd ‘level 3’ (van het Lamfalussy-proces ) onvoldoende is. We moeten op termijn streven naar een eengemaakte Europese toezichthouder, die gedecentraliseerd opereert, naar het voorbeeld van het Eurosysteem. Hij moet onafhankelijk van de ECB werken, maar de informatie-uitwisseling moet volledig zijn. Misschien wordt hij best in Frankfurt gevestigd.
Strengere en uniforme regels voor financiële instellingen moeten beslist worden en uniform toegepast en gecontroleerd. Onder meer aangepaste boekhoudnormen, mogelijks beperkingen om bepaalde ondoorzichtige financiële producten te gebruiken, verbod om transacties buiten balans te houden en geconsolideerde en misschien strengere solvabiliteitsvereisten zijn nodig. De Europese toezichthouder zou ook preventief moeten ingrijpen om financiële instellingen te dwingen hun kapitaal te verhogen vooraleer er problemen zijn.
Er moet een Europees interventiefonds komen dat kan ingrijpen in geval van dreigend faillissement en dat zich borg kan stellen in geval noodliquiditeiten door de ECB moeten geïnjecteerd worden.Deze voorstellen waren een maand geleden politiek onaanvaardbaar. Maar intussentijd hebben de feiten ook de Britse en Ierse geesten beïnvloed. Als in deze materies echter niet voldoende vooruitgang kan geboekt worden op het niveau van de EU-27 moeten de leden van de Eurozone het voortouw nemen. Wij hebben daar trouwens redenen voor, want de liquiditeitsverstrekking door de ECB is soms onlosmakelijk verbonden met solvabiliteitsproblemen en het verstrekken van liquiditeiten in noodgevallen moet gedekt worden met overheidswaarborgen om pure geldcreatie te voorkomen.
Deze globale oriëntaties worden best verder uitgewerkt in een nieuw “Comité Delors ” dat spoedig van start kan gaan. Misschien moet dit het “Comité Juncker” worden?Europa kan de toon zetten voor een nieuw internationaal financieel stelsel, gecentreerd rond een nog op te richten Internationale Monetaire Autoriteit, belast met harmonisering van regels op wereldvlak en toezicht er op. Deze nieuwe autoriteit zou een belangrijke rol spelen inzake macro-prudentieel toezicht. Een nieuwe rol voor het IMF?
Ik zal in die zin op de komende Europese Top pleiten en verder het voortouw blijven nemen in deze materies.. De zorg voor het spaargeld en de pensioenvoorzieningen van de mensen kan niet langer alleen aan de bankiers alleen worden overgelaten. De overheid moet nauwkeuriger toekijken.
ii Het Lamfalussy proces (genoemd naar de Belgische financiële expert) bestaat uit vier niveau’s. Het hoogste (niveau 1) betreft besluitvorming op traditionele wijze (Commissie, Raad, Parlement) van kaderreglementering. De lagere niveau’s werken die kaderregels verder uit en interpreteren, in samenwerking met de betroffen sector. Op niveau 3 zijn er het ‘Committee of European Securities RegulatorsCommittee’, het ‘European Banking Supervisors Committee’ en het ‘European Insurance & Occupational Pensions Supervisors Committee’. Wij verwijzen hier naar de werking van het ‘European Banking Supervisors Committee’.iii Het Comité dat de invoering van de euro voorbereidde en werd voorgezeten door Commissievoorzitter Delors.
